Zofran

Zofran to tabletki przeciwwymiotne zawierające ondansetron. Substancją czynną leku Zofran jest ondansetron, określany w nazewnictwie farmaceutycznym także jako Ondansetronum. Dawka jest podana na opakowaniu — należy postępować zgodnie z ulotką. Lek należy do grupy antagonistów receptora serotoninowego 5-HT3, klasyfikowanej w systemie ATC pod kodem A04AA, czyli leków przeciwwymiotnych i zapobiegających nudnościom.

Substancją czynną leku Zofran jest ondansetron, określany w nazewnictwie farmaceutycznym także jako Ondansetronum. Dawka jest podana na opakowaniu — należy postępować zgodnie z ulotką.

Dawkowanie Zofranu ustala lekarz według wskazania, wieku, masy ciała u dzieci, rodzaju terapii przeciwnowotworowej oraz czynności wątroby. Dawka jest podana na opakowaniu — należy postępować zgodnie z ulotką. Liczba przyjmowanych tabletek i czas terapii nie są takie same dla każdego zastosowania.

Przy planowaniu leczenia bierze się pod uwagę:

• czy celem jest profilaktyka przed chemioterapią, radioterapią albo operacją;
• czy nudności już wystąpiły;
• inne leki przeciwwymiotne w schemacie;
• wiek pacjenta;
• choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i czynność wątroby.

U dzieci ondansetron może być stosowany w wybranych wskazaniach onkologicznych od 6. miesiąca życia, lecz dawkę wylicza lekarz. Nie należy przenosić schematu zaleconego dorosłemu na dziecko.

Przy ciężkich zaburzeniach czynności wątroby dobowa ilość ondansetronu wymaga ograniczenia. FDA opisuje też znaczenie kontroli ryzyka wydłużenia odstępu QT u osób z określonymi czynnikami kardiologicznymi ^[3].

Tabletka jest połykana w całości.

Efekt może pojawić się w ciągu kilku godzin. Czas odczuwalnej poprawy zależy od przyczyny nudności, zastosowanego schematu i innych równocześnie podawanych leków.

WHO umieszcza ondansetron wśród leków stosowanych w opiece wspomagającej, gdy ryzyko nudności i wymiotów jest klinicznie istotne ^[1].

Ondansetron blokuje receptory 5-HT3. Są one obecne na zakończeniach nerwowych w przewodzie pokarmowym oraz w strukturach mózgu związanych z wymiotami. Po chemioterapii, radioterapii lub znieczuleniu dochodzi do zwiększonego uwalniania serotoniny, która pobudza te receptory i uruchamia odruch wymiotny.

Zofran nie hamuje czynności żołądka jak część starszych leków przeciwwymiotnych. Nie działa też jak leki przeciwhistaminowe stosowane przy chorobie lokomocyjnej. Jego działanie jest ukierunkowane na serotoninowy mechanizm nudności związanych z leczeniem onkologicznym oraz zabiegami.

Zofran jest stosowany w zapobieganiu oraz leczeniu nudności i wymiotów w sytuacjach, w których odruch wymiotny ma przewidywalną przyczynę. Najczęściej dotyczy to terapii przeciwnowotworowej i okresu po zabiegu chirurgicznym.

Lekarz może zastosować ondansetron przy:

• nudnościach i wymiotach wywołanych chemioterapią;
• objawach związanych z radioterapią;
• profilaktyce nudności i wymiotów po znieczuleniu albo operacji;
• utrzymujących się wymiotach, gdy wymagają one leczenia przeciwwymiotnego dobranego do przyczyny.

W praktyce klinicznej ondansetron jest często elementem większego schematu przeciwwymiotnego. Przy chemioterapii o wysokim potencjale wywoływania wymiotów sam lek może nie wystarczyć, dlatego łączy się go z lekami działającymi na inne receptory. Zalecenia MASCC i ESMO opisują takie podejście jako standard profilaktyki nudności indukowanych leczeniem przeciwnowotworowym ^[2].

Zofran jest lekiem z grupy antagonistów 5-HT3. Wybór terapii zależy od przyczyny nudności, ryzyka wymiotów po chemioterapii i innych stosowanych leków.

Granisetron i palonosetron nie są automatycznym zamiennikiem Zofranu. Różnią się profilem działania, czasem utrzymywania efektu oraz miejscem w konkretnym schemacie przeciwwymiotnym. Przy zmianie terapii trzeba uwzględnić wcześniejszą tolerancję, ryzyko kardiologiczne i leczenie towarzyszące.

Najczęstszym błędem jest czekanie z przyjęciem leku do chwili, gdy wymioty są już nasilone, mimo że terapia została zaplanowana profilaktycznie. Drugi problem to samodzielne dokładanie kolejnych leków przeciwwymiotnych bez oceny interakcji i ryzyka wydłużenia QT.

Pacjenci czasem przypisują ondansetronowi każdą dolegliwość podczas chemioterapii. Zaparcie, osłabienie lub ból głowy mogą wynikać z kilku równoczesnych przyczyn, w tym odwodnienia, opioidów albo samego leczenia przeciwnowotworowego. Nie należy też stosować dodatkowej dawki po pojedynczym epizodzie nudności bez ustalonego schematu.

Lekarze zwykle oczekują po Zofranie zmniejszenia nudności oraz ograniczenia liczby epizodów wymiotów, a nie całkowitego usunięcia każdego dyskomfortu po chemioterapii. Przy silnie emetogennych schematach leczenia onkologicznego ondansetron jest częścią terapii skojarzonej, nie jedynym elementem planu.

W praktyce ważne są dwie informacje: kiedy pojawiają się nudności oraz czy towarzyszą im zaparcie, kołatanie serca lub trudność w utrzymaniu płynów. Taki opis pozwala odróżnić niewystarczającą kontrolę objawów od działania niepożądanego leku. U osób z chorobami serca lekarz może zlecić ocenę EKG i wyrównanie potasu lub magnezu przed terapią.