Abilify

Abilify jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym zawierającym arypiprazol. Stosuje się go u osób ze schizofrenią oraz w leczeniu epizodów maniakalnych związanych z chorobą afektywną dwubiegunową typu I. Lek moduluje działanie dopaminy i serotoniny, co pomaga ograniczać objawy psychotyczne oraz niestabilność nastroju. ^[1]

Substancją czynną leku Abilify jest arypiprazol, po łacinie Aripiprazolum. To związek oddziałujący na receptory dopaminowe i serotoninowe w ośrodkowym układzie nerwowym.

Tabletka zawiera także substancje pomocnicze odpowiedzialne za jej trwałość, kształt i rozpad po połknięciu. Dla osób z alergią lub nietolerancją składników pomocniczych znaczenie może mieć obecność laktozy jednowodnej, skrobi kukurydzianej, celulozy mikrokrystalicznej, hydroksypropylocelulozy, stearynianu magnezu oraz żółtego tlenku żelaza E172 w części tabletek.

Arypiprazol nie jest klasycznym blokerem dopaminy. Ta różnica wpływa na profil działania i tolerancję leku.

• Postać: tabletki Abilify do stosowania doustnego.
• Częstotliwość: przyjmuj raz na dobę, zgodnie ze schematem ustalonym przez lekarza.
• Dawka: stosuj dawkę dobraną indywidualnie do rozpoznania, wieku, odpowiedzi na leczenie i innych przyjmowanych leków; dokładna liczba mg jest określona w zaleceniach lekarza i na opakowaniu.
• Pora przyjmowania: zachowuj ustaloną porę; szczegółowe informacje dotyczące przyjmowania z posiłkiem lub niezależnie od niego znajdują się na opakowaniu.
• Czas leczenia: stosuj przez okres ustalony przez lekarza i nie zmieniaj dawki samodzielnie.
• Pominięta dawka: przyjmij kolejną tabletkę o zwykłej porze; nie przyjmuj dwóch tabletek jednocześnie.

Arypiprazol jest częściowym agonistą receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5-HT1A oraz antagonistą receptorów serotoninowych 5-HT2A. Brzmi technicznie, lecz sens jest prosty: nie wyłącza całkowicie sygnału dopaminowego, tylko pomaga go stabilizować.

Przy nadmiernej aktywności dopaminy, która może współuczestniczyć w powstawaniu omamów, urojeń i pobudzenia, arypiprazol ogranicza jej działanie. Gdy aktywność dopaminowa jest zbyt niska w innych obszarach mózgu, częściowo ją podtrzymuje. Z tego powodu Abilify bywa opisywany jako stabilizator układu dopaminowego.

Serotonina także wpływa na nastrój, lęk, sen, apetyt i impulsywność. Oddziaływanie na receptory serotoninowe może wspierać działanie przeciwpsychotyczne, choć nie oznacza, że lek zastępuje leki przeciwdepresyjne u każdej osoby. Charakterystykę farmakologiczną arypiprazolu opisuje także URPL. ^[2]

Abilify należy do leków psychotropowych określanych jako atypowe leki przeciwpsychotyczne. Nie działa uspokajająco u każdej osoby, a jego celem nie jest wyłącznie wyciszenie. Terapia ma zmniejszać objawy takie jak urojenia, omamy, dezorganizacja myślenia, pobudzenie maniakalne, drażliwość oraz zaburzenia snu związane z manią.

W praktyce klinicznej arypiprazol bywa stosowany w dwóch głównych sytuacjach:

• leczeniu schizofrenii u dorosłych oraz wybranych grup młodzieży;
• leczeniu umiarkowanych i ciężkich epizodów maniakalnych w chorobie afektywnej dwubiegunowej typu I;
• profilaktyce nawrotów manii u osób, które wcześniej odpowiedziały na terapię arypiprazolem.

Zaburzenie schizoafektywne może wymagać leczenia przeciwpsychotycznego, lecz wybór terapii zależy od dominujących objawów psychotycznych i afektywnych. Abilify nie jest środkiem doraźnym na pojedynczy dzień silnego stresu ani lekiem nasennym.

Leki o podobnym zastosowaniu różnią się mechanizmem, działaniem na sen, ryzykiem metabolicznym i częstością objawów ruchowych. Zmiana preparatu zawierającego arypiprazol na inny lek z tą samą substancją czynną wymaga zachowania zgodności dawki oraz uwzględnienia substancji pomocniczych.

Nie każdy lek przeciwpsychotyczny będzie dobrym zamiennikiem dla Abilify. Decyzja o zmianie terapii wymaga oceny wcześniejszych nawrotów, działań niepożądanych i ryzyka przerwania leczenia.

Najwięcej problemów powoduje nieregularne przyjmowanie tabletek. Przerwy w terapii mogą prowadzić do nawrotu objawów, choć przez kilka dni osoba może jeszcze czuć się stabilnie.

Częste błędy obejmują:

• samodzielne zwiększanie dawki przy silnym pobudzeniu;
• odstawienie leku po kilku dniach z powodu nudności lub innych działań niepożądanych;
• uznanie akatyzji za cechę charakteru albo zwykły lęk;
• łączenie terapii z alkoholem;
• pomijanie informacji o lekach przeciwgrzybiczych, przeciwpadaczkowych i przeciwdepresyjnych;
• zmienianie pory przyjmowania co kilka dni bez obserwacji objawów.

W praktyce pomocny bywa prosty dziennik: godzina tabletki, samopoczucie, poziom napięcia, apetyt, aktywność i nietypowe impulsy. Kilka konkretnych zapisów jest bardziej użytecznych niż ogólne stwierdzenie, że samopoczucie było gorsze.

Lekarze oceniają Abilify nie tylko przez pryzmat redukcji objawów psychotycznych. Liczą się też sen, poziom energii, apetyt, zdolność do nauki lub pracy, impulsywność oraz tolerancja leczenia w kolejnych tygodniach.

W gabinecie częstym problemem jest zbyt szybkie uznanie, że lek nie działa. Zmiany w psychozie i manii wymagają czasu, a pierwsze dni mogą przynieść działania niepożądane przed zauważalną poprawą. Równie częstym powodem korekty terapii jest akatyzja, czyli bardzo nieprzyjemne poczucie wewnętrznego przymusu poruszania się.

Abilify może być korzystnym wyborem dla osób, u których istotne jest ograniczanie ryzyka wzrostu masy ciała i zaburzeń metabolicznych, choć ryzyko to nie znika całkowicie. Metaanaliza opublikowana w The Lancet wykazała, że różne leki przeciwpsychotyczne wyraźnie różnią się profilem skuteczności i tolerancji. ^[3]